سيد محمد جواد حسيني

»» بهشت برزخ وآخرت؟؟

بنام آنكه عقل را فطرت آموخت

 مبدأ و معاد از مسائل بسيار مهمي است كه در قرآن مجيد بطور گسترده مطرح شده است به گونه‎اي كه حدود دو هزار آيه از آيات قرآن ( يعني يك سوم مجموع آيات قرآن ) به معاد تعلق گرفته است و يك سوم آن نيز آيات مربوط به مبدأ‌ مي‎باشد.

 اين مطلب نشانه اهميت مبدأ و معاد و روز رستاخيز است. مسائلي كه آيات بدان پرداخته‎اند، از قبيل دادگاه عدل الهي، بهشت و جهنم، نامه اعمال، تجسم اعمال، معاد جسماني، و ميوه‎هاي بهشتي و... است. رمز اين همه با اهميت شمردن معاد روشن است؛ زيرا انسان در صورتي در مسير سعادت حركت مي‎‎كند و به آن نائل مي‎شود كه به دو اصل مهم معتقد باشد نخست؛ اصل مبدأ‌ و يكتاپرستي و ديگر، اعتقاد به معاد و بازگشت انسان به خدا.

اعتقاد به خدا، به انسان مي‎آموزد كه خداوند در همه جا و در همه حال مراقب انسان است (هُوَ مَعَكُمْ اَيْنَما كُنْتُمْ) (حديد/ 4و مجادله /7) اعتقاد به معاد، مي‎آموزد كه خداوند به تمام اسرار دروني انسان آگاه است و اعمال انسان از نظر خدا پوشيده نيست (وَ هُوَ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدوُر) (آل عمران/ 119) (يَعْلَمُ خائِنَةَ الاَعْيُنْ وَ ما تُخْفِي الصُّدوُر) (فاطر/ 19) بنابر آيات قرآن ، روز رستاخيز پرونده اعمال هر انساني در دادگاه عدل الهي مورد بررسي قرار مي‎گيرد؛ دادگاهي كه نه مي‎توان قاضي آن را فريب داد و نه شهود آن قابل انكار است. براساس آيه شريفه «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراََ يَرَه وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرّاََ يَرهُ» (زلزال/ 7 و 8) و نيز آيه شريفه «وَ لا يُغادِرُ صَغيرَةََ وَ لاكَبيرَةََ اِلّا اَحْصيها» (كهف/ 49) كوچكترين و بزرگترين عمل هر انساني مورد قضاوت حضرت حق قرار مي‎گيرد و انسان در برابر آن مسئول است.

توجه به دو اصل مذكور سبب مي‎شود كه انسان در همه حال خدا را بر اعمال خود ناظر بداند و معصيت نكند و چنانچه از ياد خدا غافل شد شيطان بر او مسلط مي‎شود؛ همانگونه كه آيه شريفه مي‎فرمايد؛ «وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيَّضْ لَهُ شيطاناََ فَهُوَ لَهُ قَرين» [هر كس از ياد خدا روي گردان شود، شيطان را به سراغ او مي‎فرستيم پس همواره قرين و همراه او خواهد بود!]( زخرف/36) 

تا بحال به اين موضوع فكر كرديد كه اعتقاد به معاد  چه اثري مي تواند روي روح وروان ما داشته باشد ؟
به نظر من مسئله معاد از مسائلي است كه از همه جهات مي تواند در زندگي بشر نقش اصلي را بازي كند. 
نقشي كه متاسفانه خيلي كم به آن بها داده شده است.
اما آثار اين اعتقاد بزرگ بطور خلاصه:

1. باريابى به مقام ابرار (نيكان)

(لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لَـكِنَّ الْبِرَّ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الاَْخِر...)( بقره/ 177); نيكى تنها اين نيست صورت خود را به سوى مشرق ومغرب كنيد، بلكه نيكى آن است كه به خدا و روز رستاخيز و... ايمان آورند.

2. پيش گيرى از غرور علمى و انحراف انديشه

راسخان در علم مى گويند: (رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّاب * رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْم لاَّ رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُخْلِفُ الْمِيعَادَ)(آل عمران/ 8ـ9); پروردگارا! دل هاى ما را ـ بعد از آن كه ما را هدايت كردى ـ ازراه حق منحرف مگردان و از سوى خود رحمتى بر ما ببخش، زيرا تو بخشنده اى. پروردگارا! تو مردم را در روزى كه ترديدى در آن نيست جمع خواهى كرد، قطعاً خداوند از وعده خودسرپيچى نمى كند.

3. رهايى از بى خبرى و گريز از آتش جهنم

(إِنَّ الَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ لِقَآءَنَا وَ رَضُوا بِالْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ اطْمَأَنُّوا بِهَا وَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ ءَايَـتِنَا غَـفِلُون * أُولَـئِكَ مَأْوَهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ)( يونس/7ـ8); كسانى كه اميد به ديدار ما ندارند و به زندگى دنيا خشنود شدند و بر آن تكيه كردند و كسانى كه از آيات ما غافلند;همه آنها جايگاهشان آتش است، به خاطركيفرآن چه به دست مى آورند.
4. گرايش به خوبى ها

(فَمَن كَانَ يَرْجُوا لِقَآءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَــلِحًا وَ لاَ يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدَ)( كهف/110); پس هر كس به لقاى پروردگارش اميد دارد بايد به كار شايسته بپردازد و كسى را در عبادت پروردگارش شريك نكند.

5. مقاومت در ميدان جهاد

(قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَـقُوا اللَّهِ كَم مِّن فِئَة قَلِيلَة غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةَم بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّـبِرِينَ)( بقره/ 249); كسانى كه به ديدار خداوند يقين داشتند، گفتند: بسا گروهى اندك كه بر گروهى بسيار، به اذن خدا پيروز شدند و خداوند با بردباران است.

6. پيش گيرى از مفاسد اجتماعى و اقتصادى

(ويلٌ لِلمُطَفِّفين * اَلَّذينَ اِذَا اكتالوا عَلَى النّاسِ يَستَوفون * واِذا كالوهُم اَو وزَنوهُم يُخسِرون * اَلا يَظُنُّ اُولئكَ اَنَّهُم مَبعوثون * لِيَوم عَظيم * يَومَ يَقومُ النّاسُ لِرَبِّ العــلَمين)( مطففين/ 1ـ6); واى بر كم فروشان; آنان كه وقتى براى خود پيمانه مى كنند، حق خود را به طور كامل مى گيرند، امّا هنگامى كه مى خواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند، كم مى گذارند آيا آنان گمان نمى كنند كه برانگيخته مى شوند در روزى بزرگ; روزى كه مردم در پيشگاه پروردگار جهانيان مى ايستند.

سوالي كه ذهن خيلي از ما ها را مشغول كرده باشه.
چرا به معاد اعتقاد داريم؟

دليلش چي مي تونه باشه؟
اصلا هيچ اثري هم در رفتار واعمال ما داره يا نه؟
البته چند وقتي است كه شروع به بررسي موضوع معاد كرده ام ولي همين درگير شدن ذهن خودم به اين موضوع باعث شده كه تصميم بگيرم تا بيشتر به اين موضوع بپردازم .
كسي نمي تونه شك كنه كه!
از اثرات اعتقاد به معاد همين كافيه كه، انسان را از گناه باز داره. خدا فراموشى معاد و روز حساب را از عوامل گمراهى مى داند. (...اِنَّ الَّذينَ يَضِلّونَ عَن سَبيلِ اللّهِ لَهُم عَذابٌ شَديدٌ بِما نَسوا يَومَ الحِساب) (ص/ 26 )... در حقيقت كسانى كه از راه خدا گمراه مى شوند چون روز حساب را از ياد برده اند عذاب سختى دارند.
جامعه اى كه تنها علم و آگاهى به معاد داشته باشد، ولى آن را باور نكرده و به مرحله يقين نرسيده باشد، از انحراف، ستم و تعدّى مصون نخواهد بود. هنگامى كه انسان به چيزى يقين پيدا كنه و باور داشته باشه، ديگر آن را فراموش نمى كند .يقين به معاد است كه از انحرافات جلوگيرى مى كند.
داشتن عنوان مذهبى به تنهايى دليل نمى شود كه در جامعه انحرافى نباشد. در جامعه اى كه اكثر مردم معاد را باور كنند، انحرافات كاهش مى يابد. نمونه آن ماه رمضان در جوامع اسلامى است، چون در اين ماه مردم بيش از ماه هاى ديگر به ياد معاد هستند، ميزان بزه كاري هاى اجتماعى كاهش مى يابد.

حوزه معنايي «ولايت»در قرآن و نهج البلاغه

رابطه «ولايت» با پيروي و هدايت

ولايت و هدايت

شش آيه از قرآن كريم

وعده صيانت الهى

عيد ولايت در قرآن

امامت، تداوم رسالت

خداى سبحان امامت را ادامه رسالت وهمتاى آن مى‏داند. از اين رو در حادثه جهانى غدير خم به پيامبر اكرم، صلّى‏اللَّه‏عليه‏وآله، فرمود: اگر نصب على بن ابى طالب على، عليه‏السلام، رابه دست خود انجام ندهى و ولايت را تببين نكنى اصلا به رسالت الهى عمل نكرده‏اى؛ يعنى رسالت منهاى امامت معادل رسالت منهاى رسالت است؛ زيرا آنچه اساس رسالت را حفظ مى‏كند همان امامت است. بهترين معرّف براى عظمت روز غدير و حادثه جهانى اين روز، قرآن و عترت است. چه حادثه‏اى در روز هجدهم ماه ذى حجه در سرزمين غدير رخ داد كه اين روز را براى ابد عيد كرد؟ خداى سبحان در سوره مائده به رسول اكرم، صلّى‏اللَّه‏عليه‏وآله، مى‏فرمايد: يا أيّها الرسول بلّغ ما أفنزل اليك من ربّك و إن لم تفعل فما بلّغت رسالته و اللّه يعصمك من النّاس. گرچه پيامبر داراى مقام نبوت نيز هست، ليكن در اين پيام آسمانى رسالت او مطرح است. از اين رو با خطاب »يا أيّها النبى« آغاز نشد. گزينش عنوان »رسالت« از يك سو، مجهول آوردن فعل »أفنزل« كه نشانه اهميت مطلب است از سوى ديگر ونيز انتخاب عنوان »ربّك« كه نشانه آن است كه تو عبد آن ربّى و او مولاى تو است و تو بايد از او اطاعت كنى، از سوى سوم، نشانه اهميت آن مطلب است. دو عنوان رسالت و ربوبيت كه در اين آيه آمده نشانه آن است كه از منظر قرآن كريم در غديرخم كه عيد بزرگ ولايت است، نعمتهاى معنوى الهى به برترين حد و بالاترين نصاب خود رسيد و چون نعمتى برتر از ولايت على و اولاد على، عليه‏السلام، نيست، عيد غدير برترين اعياد امت اسلامى اس رسالت پيامبر و ربوبيت خدا هر دو در آفرينش رويداد جهانى غدير خم نقش دارد، يعنى خدايى كه پروردگار بشر است، بايد آنها را بپروراند و پرورش بشر بدون شريعت و مجرى شريعت ميسور نيست و تو رساننده اين پيامى از اين جهت كه رسولى و با مردم رابطه دارى در اينجا موظفى، نه از آن جهت كه نبى هستى.9 از اين رو در آيه كريمه هم »رسالت رسول «مطرح شد و هم »ربوبيت خدا«. رسالت رسول اقتضا دارد كه وى پيام خدا را بدرستى دريافت و ابلاغ كند واگر اين پيام را به جوامع انسانى ابلاغ نكرد گويا هيچ كارى نكرده است. از اين رو به پيامبر، صلّى‏اللَّه‏عليه‏وآله، فرمود: اگر آنچه را از سوى پروردگارت بر تو نازل شده به مردم ابلاغ كنى رسالت خدا را ابلاغ نكرده‏اى: و إن لم تفعل فما بلّغت رسالته. اگر در اين آيه مى‏فرمود: »إن لم تفعل فما بلّغته«، بدين معنا بود كه اگر آنچه را نازل كرده‏ام تبليغ نكردى، همان را تبليغ نكردى و اين همان اتحاد مقدم و تالى و موضوع و محمول است كه در قضايا غير علمى و بى فايده است. هر دستورى كه خدا به پيامبر مى‏دهد اگر پيامبر به آن عمل نكند، آن دستور را عمل نكرده است. ثانياً نفرمود:»إن لم تفعل فما بلّغت رسالتك«، يعنى اگر آن پيام الهى را نرساندى رسالت خود را در خصوص آن امر ايفا نكرده‏اى؛ زيرا اين جمله نيز گرچه قبح اتحاد مقدم و تالى را ندارد، ليكن قضيه شرطيه سودمندى نيست. اين جمله نورانى بدين معناست كه، تو رسول خدايى و رسالتت به پايان خود نزديك مى‏شود؛ اكنون اگر امامت و خلافت امير مؤمنان، على، عليه‏السلام، را ابلاغ نكنى اصلاً آن رسالت الهى را ابلاغ نكرده‏اى و ديگر در صف مرسلان نخواهى بود: و إن لم تفعل فما بلّغت رسالته. رسالت ربّ در اين جمله چون مطلق است و هيچ قيدى ندارد، بدين معناست كه در صورت عدم تبيين امامت و نصب امام ديگر سمت رسالت نخواهى داشت و اصلاً به وظيفه و رسالت الهى خود عمل نكرده‏اى؛ زيرا امام و امامت تضمين كننده اصل دين است. حاصل اين كه، مراد اين نيست كه اگر رسالت نصب جانشين را ناديده گرفتى، خصوص اين رسالت را نرسانده‏اى، بلكه مراد اين است كه اگر رسالت ولايت و خلافت على، عليه‏السلام، را ابلاغ نكردى، رسالتت را هرگز ايفا نكرده‏اى .

آشنايي با مفاهيم قرآن

آشنايي با مفاهيم قرآن

آيا فهم قرآن آسان است ؟  

اين ادعا كه فهم قرآن آسان است ، گاه در گوشه و كنار از برخي افراد شنيده مي‌شود . مي خواهيم بدانيم ريشه‌ي اين سخن كجاست ؟
 رسول مكرم اسلام ، حضرت محمدبن عبدالله (صلي الله عليه و آله و سلم) بارها و در شرايط مختلف به طور شفاهي به اين مطلب اشاره فرمودند كه : قرآن و اهلبيت عليهم السلام دو يار جدا ناشدني‌اند و كساني كه به اين دو تمسك جويند هرگز گمراه نخواهند شد .
اما نگراني اين پدر دلسوز امت ، از جدايي اين دو حجت الهي ، ايشان را بر آن داشت كه در آخرين روزهاي عمر شريفش امر به آوردن قلم و دوات كند به قصد آنكه اين توصيه بزرگ را مكتوب فرمايد؛ اما با جمله ي ((حسبنا كتاب الله )) از اين كار ممانعت كردند.
 ليكن ديري نپاييد كه نياز به اين امر مهم احساس شد كه جامعه به افرادي عالم كه بتوانند آيات قرآن را به طور صحيح تبيين و پياده كنند، سخت نيازمند است . از اين رو همانها كه ادعا مي‌كردند ((كتاب خدا براي ما كافي است)) براي فراگرفتن تفسير دست به دامن ابن عباس (شاگرد اميرالمؤمنين) شدند و كعب الاخبارها را بر اهل بيت پيامبر برگزيدند و در تفسير حتي به اسرائيليات دل خوش كردند !!!امروزه نيز همانها كه دم از آسان بودن قرآن مي‌زنند ، خود به شرح و تفسير آن مي‌پردازند ، جلسات درس تشكيل مي‌دهند و جزوه و كتاب منتشر مي‌كنند .
در اينكه قرآن كتابي است جامع و ((تبياناً لكل شيء))   بحثي نيست. اين كتاب آسماني حاوي همه‌ي علومي است كه مورد نياز و استفاده‌ي انسان است؛ اما آيا هر كسي مي‌تواند اين كليات را از قرآن استخراج كند ؟؟
آيا ممكن است يك فرد امي با مراجعه به كتاب المنجد ، از گنجينه‌ي علوم قرآن بهره‌برداري كند ؟!
آيا مي‌شود بدون تسلط در علم كلام ، آيات مربوط به اين علم را در قرآن بررسي كرد ؟! چگونه متصور است كسي كه ورقي از علم حقوق را مطالعه نكرده ، بتواند آمار آيات حقوقي قرآن را به دست آورد ؟ و ....
مي‌بينيم كه درتوان هيچ مفسري نيست كه بتواند تفسيري جامع و كامل بر قرآن بنويسد ، زيرا مفسرين معمولاً در يك يا چند رشته تخصص دارند نه در همه‌ي علوم . از سوي ديگر ما به وضوح مشاهده مي‌كنيم در قرآن امر به نماز شده اما كيفيت آن مطرح نشده است و يا امر به زكات كرده ولي از حد و نصاب و مقدار پرداخت آن ذكري به ميان نيامده است و ....
اين رسول خدا است كه بايد آنها را تبيين كند و توضيح دهد و حضرتش با حديث متواتر و غيرقابل انكار ثقلين ، اين گونه امور را به اهل بيت خود واگذار نمود . 
بنابراين ، اين كتاب آسماني توأم با تبيين و توضيح رسول و خاندانش قابل استفاده است و تفسير حقيقي و كامل قرآن تنها از اين عزيزان ساخته است كه جامع همه‌ي علوم و عالم به ما كان و ما يكون مي‌باشند .
بدفهمي و غلط‌فهمي مفاهيم عاليه‌ي قرآن ، بسيار خطرناك است . آنچه سبب شد خوارج نهروان با اميرالمؤمنين (ع) به جنگ برخيزند ، بنا به فرمايش خود حضرت ، عدم درك صحيح قرآن بود ؛ با آنكه خوارج عرب‌زبان بودند و قرآن زبان مادري آنها بود اما در عين حال حضرت امير مي‌فرمايند : بايد قرآن براي آنان تبيين شود تا آن را درست بفهمند و به اشتباه نيفتند و نفوس مردم را به مخاطره نيندازند .گروهي براي اثبات اينكه قرآن آسان و همه‌كس‌فهم است به اين آيه شريفه تمسك مي‌جويند كه مي‌فرمايد :
و لقديسرنا القرآن للذكر ، فهل من مدكر    (2)
ما قرآن را آسان كرديم براي يادآوري ، آيا يادآورنده‌اي هست ؟
اما با كمي دقت به اين نتيجه مي‌رسيم كه آيه‌ي كريمه در مقام بيان مطلب ديگري است و آن اينكه : هرگاه الفاظ ، سليس و روان باشند ، مي‌توان زودتر آنها را فراگرفت ، سريعتر تلفظ نمود ، به راحتي تكرار كرد و پس از گذشت زمان به ياد آورد؛ اما اگر الفاظ ، مغلق ، مشكل و نامأنوس باشند ، زبان هنگام تلفظ آنها دچار مشكل شده و ديري نمي‌پايد كه به دست فراموشي سپرده مي‌شود و يكي از امتيازات قرآن نسبت به كلمات كاهنان همين رواني ، شيوايي و جذابيت بوده و هست كه خواننده و شنونده را شديداً تحت تأثير قرار مي‌دهد . خود قرآن كريم در جاي ديگر مي‌فرمايد :ما قرآن را بر زبان تو آسان ساختيم تا به وسيله‌ي آن پرهيزكاران را بشارت دهي و دشمنان سرسخت را از عذاب خدا بترساني .
همين سهولت عبارات بود كه موجب شد عده‌ي زيادي از صحابه‌ي پيامبر ، حافظ قرآن شوند .
حاصل آنچه در طي اين دو نوشتار مطرح شد اينكه ، اين ادعا كه "فهم قرآن آسان است" به هيچ عنوان قابل قبول نيست و اين مطلب، نه به اين معني است كه قرآن، طلسم و رمزي است كه كسي قادر به درك آن نيست بلكه به اين معناست كه بايد كوشيد، با ابزارهايي كه بزرگان براي اين امر لازم شمرده‌اند و ما نيز در آينده به آنها اشاره خواهيم كرد به معارف ، احكام ، مواعظ و ديگر مطالب عاليه‌ي قرآن آگاهي يافت و آنها را در زندگي بكار گرفت ، زيرا بدون علم و تخصص لازم ، برداشت صحيحي از اين كتاب آسماني نخواهيم داشت . اين درست مانند آن است كه : يك انسان ناآگاه ، بدون داشتن تخصص ، وارد داروخانه‌اي شود كه انواع داروهاي شفابخش در آن موجود است؛ اما او خاصيت و اثر آنها و مقدار و زمان مصرف آنها را نداند ، چنين فردي چگونه خواهد توانست به هر بيمار آنچه را كه نياز دارد، عرضه كند و خواسته ‌ي همگان را به طور صحيح تأمين نمايد

ا حكام را چگونه و از كجا ياد بگيريم؟

احكام پنج‏گانه‏ تمام كارهايي كه ما انسان‏ها با اختيار خودمان انجام مي‏دهيم، از نظر دين اسلام حكم معيّني دارد و آن پنج صورت است:

 - واجب ؛ آن دسته كارهايي است كه حتماً بايد انجام دهيم؛ مانند نمازخواندن و روزه گرفتن.

- حرام ؛ به كارهايي مي‏گويند كه نبايد آنها را انجام دهيم، مانند دروغ گفتن، اذيّت كردن ديگران و تهمت زدن.

 - مُستحب ؛ به كارهايي مي‏گويند كه انجام دادن آن بهتر است؛ مانند مسواك كردن و گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم» در ابتداي غذا و «اَلْحَمْدُ للَّهِ‏ِ رَبِّ الْعالَمِين» در پايان آن.

 - مكروه ؛ كارهايي است كه از نظر دين اسلام، انجام ندادن آنها بهتر است؛ مانند خوردن غذاي داغ و فوت كردن به غذا.

 - مباح ؛ كارهايي است كه مردم بسيار انجام مي‏دهند و از نظر اسلام، انجام دادن و انجام ندادن آن يكسان و مساوي است؛ مانند راه رفتن، نشستن و مسافرت رفتن. اگر كارهاي واجب را انجام دهيم و از كارهاي حرام دوري كنيم، خداوند مهربان ما را دوست مي‏دارد و در اين جهان يا جهان ديگر پاداش مي‏دهد. انسان‏هاي خوب و درستكار كساني هستند كه واجب را انجام مي‏دهند و از كار زشت و حرام پرهيز مي‏كنند. پس سعي كنيم احكام و دستورات دين را ياد بگيريم تا كارهاي واجب و حرام را به خوبي بشناسيم و به آنها عمل كنيم.

پرسش و پاسخ :

1-     احكام دين را در يك جمله تعريف كنيد       2- احكام دين را از چه كسي بايد بياموزيم؟     3 - مجتهد كيست و كار او چيست؟            4-  براي واجب و حرام، هر كدام دو مثال بزنيد.     5- كار مُباح، چه كاري است؟

* چرا نماز بخوانيم؟

خداوند نعمت هاي زيادي به انسان ها داده است و هر انساني وظيفه دارد از او تشكر و سپاسگزاري كند. يكي از راههاي تشكّر و بلكه بهترين راه آن خواندن نماز است. نماز، تشكر از خداي مهرباني است كه ما را آفريد و به ما گوش و چشم و دهان و دندان و سلامتي داد. كوه ها و دشت ها و جنگل ها و درختان سرسبز و گل هاي رنگارنگ و درياهاي زيبا را براي ما آفريد. خداوند نمازگزاران را دوست دارد و به آنها وعده بهشت داده است. نماز در بين كارهاي واجب اهميّت بسيار بالايي دارد و انسان‏هاي وظيفه‏شناس به نماز خواندن اهمت مي‏دهند و قبل از هر كاري نمازشان را مي‏خوانند و ما نماز مي‏خوانيم تا اظهار كوچكي و بندگي در برابر خدا كنيم.

* * *

*چگونه نماز بخوانيم؟

در هر شبانه روز بايد هفده ركعت نماز بخوانيم. اوّل نام هريك از نمازها را با تعداد ركعت هاي آنها ياد مي‏گيريم و سپس مي‏آموزيم كه چگونه بايد نماز بخوانيم.

نماز صبح: دو ركعت‏ - نماز ظهر: چهار ركعت‏ - نماز عصر: چهار ركعت‏ - نماز مغرب: سه ركعت‏  - نماز عشا: چهار ركعت‏

* چه وقت نماز بخوانيم؟

هريك از نمازهاي شبانه روزي، وقت معيني دارد و ما بايد نمازهايمان را در آن وقت‏ها و زمان‏هاي تعيين شده بخوانيم. اگر در وقت خود نخوانيم و زمان آن بگذرد، گناه كرده‏ايم. وقت نمازهاي شبانه روزي، با طلوع و غروب خورشيد و روشن شدن هوا و تاريك شدن آن تنظيم مي‏شود. نظم دقيق وقت نمازها به ما مي‏آموزد كه تمام كارهاي زندگيمان بايد با برنامه و منظّم باشد. اكنون با وقت نمازهاي شبانه روزي، كه پنج تا است آشنا مي‏شويم:

نماز صبح‏ :وقت نماز صبح، از اذان صبح(1) تا طلوع آفتاب است. پس بايد در اين فرصت نماز صبح را بخوانيم.

نماز ظهر و عصر :وقت نماز ظهر و عصر، از ظهر تا مغرب(2) است. در اين فاصله، بايد اوّل نماز ظهر و سپس نماز عصر را بخوانيم.

نماز مغرب و عشا

از اذان مغرب (كه كمي بعد از غروب آفتاب است) تا نصف شب، وقتِ نماز مغرب و عشا است و بايد نماز مغرب قبل از نماز عشا خوانده شود. بهتر است نمازمان را در اوّل وقت بخوانيم و هر چه به اوّل وقت نزديكتر باشد ثواب بيشتري دارد. بايد هميشه مواظب باشيم كه وقت نماز نگذرد و اگر فراموش كرديم يا صبح خواب مانديم و نمازمان دير شد، بهتر است همان موقع يا وقتي كه مي‏خواهيم نماز بعدي را بخوانيم، آن نماز را نيز بجا آوريم.

پرسش و پاسخ :

 1- بهترين راه سپاسگزاري به درگاه خداوند چيست؟

 2- در هر شبانه‏روز، چند نوبت بايد نماز بخوانيم؟

 3- وقت نمازهاي شبانه‏روزي بر چه اساسي تنظيم مي‏شود؟

 4- چه وقت مي‏توانيم نماز صبح را بخوانيم؟

اسباب ورود به بهشت از نگاه قرآن 2

يبشرهم ربهم برحمة منه ورضوان و جنات لهم فيها نعيم مقيم» (آن ها كه ايمان آوردند و هجرت كردند، و در راه خدا با اموال و جان هايشان جهاد نمودند، مقامشان نزد خدا برتر است، و آن ها رستگارانند پروردگارشان آن ها را به رحمت از سوي خود و خشنودي(خويش) و باغ هاي بهشتي كه در آن نعمت هاي جاودانه است بشارت مي دهد».
در اين آيه سخن از كساني در ميان است كه داراي سه صفت«ايمان » و«هجرت» و «جهاد نو»(البته هر يك ازاين سه وصف رابطه ي علت و معلولي با وصف ديگر دارد، ايمان آن ها سبب هجرت شده و هجرت آن ها مقدمه اي برجهاد بود) و پاداش آن ها نيز سه چيز قرار داده شده است: «رحمت الهي» و«خشنودي او» و«باغ هاي پرنعمت بهشت» به اين ترتيب در برابر هر كار نيكي پاداشي عظيم به آن ها داده مي شود، ايمان سبب آمرزش گناهان مي گردد و هجرت موجب جلب رضايت حق و جهاد با اموال و انفس سبب بهره مندي از باغ هاي پرنعمت بهشت است.

8- صبر و تحمل در برابر سختي ها

مسأله استقامت خمير مايه همه كارهاي مثبت، و پايه اصلي هرگونه اطاعت و ترك معصيت است، بنابراين جاي تعجب نيست كه يكي از اسباب مهم ورود در بهشت شمرده شود، چنان كه در آيه 12سوره دهم مي خوانيم: «و جزاهم بما صبروا جنة و حريراً)«خداوند به آن ها نيكان به خاطر صبرشان بهشت و لباس هاي حريد(بهشتي) پاداش داده است». و به هنگام ورود در بهشت فرشتگان به آن ها خوشامد مي گويند، خوشامدي كه دليل عظمت مقام صابران است، مي گويند(سلام عليم بماصبرتم) رعد 24 «درود بر شما! به خاطر صبر و استقامتي كه داشتيد».

9- استقامت در راه حق

در بعضي ديگر از آيات قرآن روي مسأله استقامت در طريق ايمان و اطاعت حق تكيه شده است، چنان كه در آيات 13و 14احقاف مي فرمايد: «ان الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا فلا خوف عليهم ولاهم يحزنون اولئك اصحاب الجنة خالدين فيها جزاء بغا كانوا يعلمون »: كساني كه گفته پروردگار ما الله است سپس استقامت به خرج دادن نه ترسي بر آن ها است و نه غمي آن ها اصحاب بهشتند، و جاودانه در آن مي مانند، اين پاداش اعمالي است كه انجام مي دادند».

10- اطاعت خدا و رسول

ديگر از كارهاي كليدي بهشت همان اطاعت فرمان خدا و پيامبر(ص) است كه در آيه 13نساء آمده: «ومن يطع الله و رسوله يدخله جنات تجري من تحتها الانهار خالدين فيها و ذلك الغور العظيم» (هر كس اطاعت خدا و رسولش را كند، او را در باغ هائي از بهشت وارد مي سازد كه همواره از زير درختانش نهرها جاري است، جاودانه در آن مي مانند و اين پيروزي بزرگي است.

11- اخلاص

خلوص عقيده، خلوص عمل، و خلوص نيت يكي ديگر از كليدهاي بهشت است، چنان كه در آيات 39/43 صافات مي خوانيم: «و ما تجزون الا ما كنتم تعملون الاعباد الله المخلصين اولئك لهم رزق معلوم فواكه و هم مكرمون في جنات النعيم» (شما جز به همان اعطاي كه انجام مي داديد جزا داده نمي شويد، مگر بندگان مخلص خدا كه براي آن ها روزي معين و ويژه اي است، ميوه هاي گونانگون، و آن ها مورد احترامند، در باغ هاي پر نعمت بهشت».
در اين آيات پس از آن كه به كيفرهاي دردناك دوزخيان اشاره مي كند«مخلصين» را استثناء كرده، و مي گويد آن ها از همه ي اين كيفرها بركنارند. اما بايد ديد«مخلصين » با فتح لام چه كساني هستند؟ با دقت در آيات قرآن اين نكته مهم به دست مي آيد كه مخلص به كسرلام يعني كسي كه خود و اعمال و نيت خود را خالص كرده، غالبا در مواردي به كار رفته كه انسان در مراحل خودسازي بوده است، در حالي كه«مخلص» و به فتح لام يعني خالص شدگان، بركساني اطلاق شده كه از نظر ايمان و معرفت و عمل به مقام والائي رسيده اند كه از قلمرو نفوذ وسوسه هاي شيطاني خارج شده و مصونيت يافته اند و ابليس در مقابل آن ها سپر انداخته است. چنان كه قرآن از قول ابليس نقل مي كند: «فبعرتك لا غوينهم اجمعين الا عبادك منهم المخلصين»: به عزتت سوگند كه همه آن ها را جز بندگان مخلصت! گمراه خواهم كرد»(صوره ص آيه ي 83.) در حقيقت ناخالصي هاي وجود انسان بر دو گونه است: بخشي از آن قابل تشخيص و رفع است، و بخشي ازآن به قدري باريك و مخفي است كه يا برانسان پوشيده است، و يا اگر هم آشكار گردد قدرت براي برطرف ساختن به آن را ندارد، هنگامي كه انسان در راه اخلاص قدم بگذارد و بخش اول از ناخالصي ها را كه در توان او است از روح و جان و اعمال خود برچيند، خدا بزرگ به لطف و كرمش بخش دوم را از او بر مي چيند، اينجاست كه شايسته نام«مخلص شده» خواهد بود.

12- صدق و راستي

در ميان اعمال انسان كمتر عملي به زيبائي و جذابيت«صدق و راستي» است، و از آيات و روايات بخوبي بر مي آيد كه وزن آن در ترازوي عمل نيز بسيار سنگين است، چرا كه يكي از والاترين اوصاف اولياء الله محسوب مي شود، و قرآن نيز آن را يكي از كليدهاي عمده بهشت شمرده چنان كه در آيه ي 19مائده مي گويد: «هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الانهار خالدين فيها ابداً» 
روشن است كه منظور صدق و راستي در دنيا است، صدق در عقيده، صدق در گفتار، و صدق در عمل كه هر يك، نشانه اي از نشانه هاي مسلم تقوي است، وگرنه صدق و راستي در آخرت كه محل تكليف نيست، مفيد نخواهد بود، به علاوه اوضاع در آن روز چنان است كه هيچ كس جز راستگوئي راه ديگري ندارد، حتي گنهكاران اگر موقتاً حقايق را انكار كنند به زودي متوجه مي شوند كه اين كارشنان بيهوده است، لذا سرانجام به همه ي گناهان خويش اعتراف خواهند كرد.

13- اهتمام به نماز

در سوره معراج از آيه 22تا 34مجموعه صفاتي را(ضمن بيان نه صفت) بيان مي كند و به دنبال آن وعده بهشت به صاحبان آن ها مي دهد، اين صفات عبارتند از: مداوت بر نماز، قراردادن حق ثابتي در اموال براي محرومان، ايمان به روز جزا، ترس از عذاب پرورگار حفظ دامان از بي عفتي، اداء امانت، وفاي به عهد، اداء شهادت به حق، و محافظت بر آداب و شرائط و روح نماز، و به دنبال آن مي فرمايد: «اولئك في جنات مكرمون»: (اين گروه در باغ هاي بهشتي گرامي داشتند مي شوند» تعبيري كه هم واجد نعمت هاي مادي و هم روحاني است. جالب اين كه: اين صفات نه گانه از نماز شروع مي شود و به نماز پايان مي يابد به اين تفاوت كه در مرحله نخست از مداومت بر نماز سخن مي گويد، و در مرحله آخر از محافظت بر آن كه تفسير به حفظ آداب و شرائط و خصوصيات آن شده است، آداب و شرائطي كه هم ظاهر نماز را از فساد و بطلان حفظ مي كند، هم روح نماز را كه حضور قلب است تقويت مي نمايد، و هم موانعي را كه در راه قبول آن است، هم چون خوردن اموال حرام، نوشيدن شراب، غيبت و امثال آن از بين مي برد. به اين ترتيب آغاز اعمال خير نماز است و پايان آن ها نيز نماز مي باشد، و اتفاقاً از نظر برنامه زماني نخستين چيزي كه بر انسان بالغ واجب مي شود نماز، و آخرين چيزي كه تا پايان عمر نيز همراه او است، نماز است.
آن چه در بالا بيان شد بخشي از مهم ترين اسباب ورود در كانون بزرگ رحمت الهي و مواهب و نعمت هاي او يعني بهشت است، كه از يك سو بيانگر نظام ارزشي اسلام در زمينه اسباب نجات در قيامت است و ازسوي ديگر انگيزه هاي نيرومندي براي انجام اين اعمال مهم انساني و اخلاقي و اجتماعي محسوب مي شود و بدون شك الهام گرفتن از آن ها مي تواند يك انسان را به بالاترين اوج تكامل و ترتيب و افتخار برساند.