سيد محمد جواد حسيني

ا حكام را چگونه و از كجا ياد بگيريم؟

احكام پنج‏گانه‏ تمام كارهايي كه ما انسان‏ها با اختيار خودمان انجام مي‏دهيم، از نظر دين اسلام حكم معيّني دارد و آن پنج صورت است:

 - واجب ؛ آن دسته كارهايي است كه حتماً بايد انجام دهيم؛ مانند نمازخواندن و روزه گرفتن.

- حرام ؛ به كارهايي مي‏گويند كه نبايد آنها را انجام دهيم، مانند دروغ گفتن، اذيّت كردن ديگران و تهمت زدن.

 - مُستحب ؛ به كارهايي مي‏گويند كه انجام دادن آن بهتر است؛ مانند مسواك كردن و گفتن «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم» در ابتداي غذا و «اَلْحَمْدُ للَّهِ‏ِ رَبِّ الْعالَمِين» در پايان آن.

 - مكروه ؛ كارهايي است كه از نظر دين اسلام، انجام ندادن آنها بهتر است؛ مانند خوردن غذاي داغ و فوت كردن به غذا.

 - مباح ؛ كارهايي است كه مردم بسيار انجام مي‏دهند و از نظر اسلام، انجام دادن و انجام ندادن آن يكسان و مساوي است؛ مانند راه رفتن، نشستن و مسافرت رفتن. اگر كارهاي واجب را انجام دهيم و از كارهاي حرام دوري كنيم، خداوند مهربان ما را دوست مي‏دارد و در اين جهان يا جهان ديگر پاداش مي‏دهد. انسان‏هاي خوب و درستكار كساني هستند كه واجب را انجام مي‏دهند و از كار زشت و حرام پرهيز مي‏كنند. پس سعي كنيم احكام و دستورات دين را ياد بگيريم تا كارهاي واجب و حرام را به خوبي بشناسيم و به آنها عمل كنيم.

پرسش و پاسخ :

1-     احكام دين را در يك جمله تعريف كنيد       2- احكام دين را از چه كسي بايد بياموزيم؟     3 - مجتهد كيست و كار او چيست؟            4-  براي واجب و حرام، هر كدام دو مثال بزنيد.     5- كار مُباح، چه كاري است؟

* چرا نماز بخوانيم؟

خداوند نعمت هاي زيادي به انسان ها داده است و هر انساني وظيفه دارد از او تشكر و سپاسگزاري كند. يكي از راههاي تشكّر و بلكه بهترين راه آن خواندن نماز است. نماز، تشكر از خداي مهرباني است كه ما را آفريد و به ما گوش و چشم و دهان و دندان و سلامتي داد. كوه ها و دشت ها و جنگل ها و درختان سرسبز و گل هاي رنگارنگ و درياهاي زيبا را براي ما آفريد. خداوند نمازگزاران را دوست دارد و به آنها وعده بهشت داده است. نماز در بين كارهاي واجب اهميّت بسيار بالايي دارد و انسان‏هاي وظيفه‏شناس به نماز خواندن اهمت مي‏دهند و قبل از هر كاري نمازشان را مي‏خوانند و ما نماز مي‏خوانيم تا اظهار كوچكي و بندگي در برابر خدا كنيم.

* * *

*چگونه نماز بخوانيم؟

در هر شبانه روز بايد هفده ركعت نماز بخوانيم. اوّل نام هريك از نمازها را با تعداد ركعت هاي آنها ياد مي‏گيريم و سپس مي‏آموزيم كه چگونه بايد نماز بخوانيم.

نماز صبح: دو ركعت‏ - نماز ظهر: چهار ركعت‏ - نماز عصر: چهار ركعت‏ - نماز مغرب: سه ركعت‏  - نماز عشا: چهار ركعت‏

* چه وقت نماز بخوانيم؟

هريك از نمازهاي شبانه روزي، وقت معيني دارد و ما بايد نمازهايمان را در آن وقت‏ها و زمان‏هاي تعيين شده بخوانيم. اگر در وقت خود نخوانيم و زمان آن بگذرد، گناه كرده‏ايم. وقت نمازهاي شبانه روزي، با طلوع و غروب خورشيد و روشن شدن هوا و تاريك شدن آن تنظيم مي‏شود. نظم دقيق وقت نمازها به ما مي‏آموزد كه تمام كارهاي زندگيمان بايد با برنامه و منظّم باشد. اكنون با وقت نمازهاي شبانه روزي، كه پنج تا است آشنا مي‏شويم:

نماز صبح‏ :وقت نماز صبح، از اذان صبح(1) تا طلوع آفتاب است. پس بايد در اين فرصت نماز صبح را بخوانيم.

نماز ظهر و عصر :وقت نماز ظهر و عصر، از ظهر تا مغرب(2) است. در اين فاصله، بايد اوّل نماز ظهر و سپس نماز عصر را بخوانيم.

نماز مغرب و عشا

از اذان مغرب (كه كمي بعد از غروب آفتاب است) تا نصف شب، وقتِ نماز مغرب و عشا است و بايد نماز مغرب قبل از نماز عشا خوانده شود. بهتر است نمازمان را در اوّل وقت بخوانيم و هر چه به اوّل وقت نزديكتر باشد ثواب بيشتري دارد. بايد هميشه مواظب باشيم كه وقت نماز نگذرد و اگر فراموش كرديم يا صبح خواب مانديم و نمازمان دير شد، بهتر است همان موقع يا وقتي كه مي‏خواهيم نماز بعدي را بخوانيم، آن نماز را نيز بجا آوريم.

پرسش و پاسخ :

 1- بهترين راه سپاسگزاري به درگاه خداوند چيست؟

 2- در هر شبانه‏روز، چند نوبت بايد نماز بخوانيم؟

 3- وقت نمازهاي شبانه‏روزي بر چه اساسي تنظيم مي‏شود؟

 4- چه وقت مي‏توانيم نماز صبح را بخوانيم؟

اسباب ورود به بهشت از نگاه قرآن 2

يبشرهم ربهم برحمة منه ورضوان و جنات لهم فيها نعيم مقيم» (آن ها كه ايمان آوردند و هجرت كردند، و در راه خدا با اموال و جان هايشان جهاد نمودند، مقامشان نزد خدا برتر است، و آن ها رستگارانند پروردگارشان آن ها را به رحمت از سوي خود و خشنودي(خويش) و باغ هاي بهشتي كه در آن نعمت هاي جاودانه است بشارت مي دهد».
در اين آيه سخن از كساني در ميان است كه داراي سه صفت«ايمان » و«هجرت» و «جهاد نو»(البته هر يك ازاين سه وصف رابطه ي علت و معلولي با وصف ديگر دارد، ايمان آن ها سبب هجرت شده و هجرت آن ها مقدمه اي برجهاد بود) و پاداش آن ها نيز سه چيز قرار داده شده است: «رحمت الهي» و«خشنودي او» و«باغ هاي پرنعمت بهشت» به اين ترتيب در برابر هر كار نيكي پاداشي عظيم به آن ها داده مي شود، ايمان سبب آمرزش گناهان مي گردد و هجرت موجب جلب رضايت حق و جهاد با اموال و انفس سبب بهره مندي از باغ هاي پرنعمت بهشت است.

8- صبر و تحمل در برابر سختي ها

مسأله استقامت خمير مايه همه كارهاي مثبت، و پايه اصلي هرگونه اطاعت و ترك معصيت است، بنابراين جاي تعجب نيست كه يكي از اسباب مهم ورود در بهشت شمرده شود، چنان كه در آيه 12سوره دهم مي خوانيم: «و جزاهم بما صبروا جنة و حريراً)«خداوند به آن ها نيكان به خاطر صبرشان بهشت و لباس هاي حريد(بهشتي) پاداش داده است». و به هنگام ورود در بهشت فرشتگان به آن ها خوشامد مي گويند، خوشامدي كه دليل عظمت مقام صابران است، مي گويند(سلام عليم بماصبرتم) رعد 24 «درود بر شما! به خاطر صبر و استقامتي كه داشتيد».

9- استقامت در راه حق

در بعضي ديگر از آيات قرآن روي مسأله استقامت در طريق ايمان و اطاعت حق تكيه شده است، چنان كه در آيات 13و 14احقاف مي فرمايد: «ان الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا فلا خوف عليهم ولاهم يحزنون اولئك اصحاب الجنة خالدين فيها جزاء بغا كانوا يعلمون »: كساني كه گفته پروردگار ما الله است سپس استقامت به خرج دادن نه ترسي بر آن ها است و نه غمي آن ها اصحاب بهشتند، و جاودانه در آن مي مانند، اين پاداش اعمالي است كه انجام مي دادند».

10- اطاعت خدا و رسول

ديگر از كارهاي كليدي بهشت همان اطاعت فرمان خدا و پيامبر(ص) است كه در آيه 13نساء آمده: «ومن يطع الله و رسوله يدخله جنات تجري من تحتها الانهار خالدين فيها و ذلك الغور العظيم» (هر كس اطاعت خدا و رسولش را كند، او را در باغ هائي از بهشت وارد مي سازد كه همواره از زير درختانش نهرها جاري است، جاودانه در آن مي مانند و اين پيروزي بزرگي است.

11- اخلاص

خلوص عقيده، خلوص عمل، و خلوص نيت يكي ديگر از كليدهاي بهشت است، چنان كه در آيات 39/43 صافات مي خوانيم: «و ما تجزون الا ما كنتم تعملون الاعباد الله المخلصين اولئك لهم رزق معلوم فواكه و هم مكرمون في جنات النعيم» (شما جز به همان اعطاي كه انجام مي داديد جزا داده نمي شويد، مگر بندگان مخلص خدا كه براي آن ها روزي معين و ويژه اي است، ميوه هاي گونانگون، و آن ها مورد احترامند، در باغ هاي پر نعمت بهشت».
در اين آيات پس از آن كه به كيفرهاي دردناك دوزخيان اشاره مي كند«مخلصين» را استثناء كرده، و مي گويد آن ها از همه ي اين كيفرها بركنارند. اما بايد ديد«مخلصين » با فتح لام چه كساني هستند؟ با دقت در آيات قرآن اين نكته مهم به دست مي آيد كه مخلص به كسرلام يعني كسي كه خود و اعمال و نيت خود را خالص كرده، غالبا در مواردي به كار رفته كه انسان در مراحل خودسازي بوده است، در حالي كه«مخلص» و به فتح لام يعني خالص شدگان، بركساني اطلاق شده كه از نظر ايمان و معرفت و عمل به مقام والائي رسيده اند كه از قلمرو نفوذ وسوسه هاي شيطاني خارج شده و مصونيت يافته اند و ابليس در مقابل آن ها سپر انداخته است. چنان كه قرآن از قول ابليس نقل مي كند: «فبعرتك لا غوينهم اجمعين الا عبادك منهم المخلصين»: به عزتت سوگند كه همه آن ها را جز بندگان مخلصت! گمراه خواهم كرد»(صوره ص آيه ي 83.) در حقيقت ناخالصي هاي وجود انسان بر دو گونه است: بخشي از آن قابل تشخيص و رفع است، و بخشي ازآن به قدري باريك و مخفي است كه يا برانسان پوشيده است، و يا اگر هم آشكار گردد قدرت براي برطرف ساختن به آن را ندارد، هنگامي كه انسان در راه اخلاص قدم بگذارد و بخش اول از ناخالصي ها را كه در توان او است از روح و جان و اعمال خود برچيند، خدا بزرگ به لطف و كرمش بخش دوم را از او بر مي چيند، اينجاست كه شايسته نام«مخلص شده» خواهد بود.

12- صدق و راستي

در ميان اعمال انسان كمتر عملي به زيبائي و جذابيت«صدق و راستي» است، و از آيات و روايات بخوبي بر مي آيد كه وزن آن در ترازوي عمل نيز بسيار سنگين است، چرا كه يكي از والاترين اوصاف اولياء الله محسوب مي شود، و قرآن نيز آن را يكي از كليدهاي عمده بهشت شمرده چنان كه در آيه ي 19مائده مي گويد: «هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الانهار خالدين فيها ابداً» 
روشن است كه منظور صدق و راستي در دنيا است، صدق در عقيده، صدق در گفتار، و صدق در عمل كه هر يك، نشانه اي از نشانه هاي مسلم تقوي است، وگرنه صدق و راستي در آخرت كه محل تكليف نيست، مفيد نخواهد بود، به علاوه اوضاع در آن روز چنان است كه هيچ كس جز راستگوئي راه ديگري ندارد، حتي گنهكاران اگر موقتاً حقايق را انكار كنند به زودي متوجه مي شوند كه اين كارشنان بيهوده است، لذا سرانجام به همه ي گناهان خويش اعتراف خواهند كرد.

13- اهتمام به نماز

در سوره معراج از آيه 22تا 34مجموعه صفاتي را(ضمن بيان نه صفت) بيان مي كند و به دنبال آن وعده بهشت به صاحبان آن ها مي دهد، اين صفات عبارتند از: مداوت بر نماز، قراردادن حق ثابتي در اموال براي محرومان، ايمان به روز جزا، ترس از عذاب پرورگار حفظ دامان از بي عفتي، اداء امانت، وفاي به عهد، اداء شهادت به حق، و محافظت بر آداب و شرائط و روح نماز، و به دنبال آن مي فرمايد: «اولئك في جنات مكرمون»: (اين گروه در باغ هاي بهشتي گرامي داشتند مي شوند» تعبيري كه هم واجد نعمت هاي مادي و هم روحاني است. جالب اين كه: اين صفات نه گانه از نماز شروع مي شود و به نماز پايان مي يابد به اين تفاوت كه در مرحله نخست از مداومت بر نماز سخن مي گويد، و در مرحله آخر از محافظت بر آن كه تفسير به حفظ آداب و شرائط و خصوصيات آن شده است، آداب و شرائطي كه هم ظاهر نماز را از فساد و بطلان حفظ مي كند، هم روح نماز را كه حضور قلب است تقويت مي نمايد، و هم موانعي را كه در راه قبول آن است، هم چون خوردن اموال حرام، نوشيدن شراب، غيبت و امثال آن از بين مي برد. به اين ترتيب آغاز اعمال خير نماز است و پايان آن ها نيز نماز مي باشد، و اتفاقاً از نظر برنامه زماني نخستين چيزي كه بر انسان بالغ واجب مي شود نماز، و آخرين چيزي كه تا پايان عمر نيز همراه او است، نماز است.
آن چه در بالا بيان شد بخشي از مهم ترين اسباب ورود در كانون بزرگ رحمت الهي و مواهب و نعمت هاي او يعني بهشت است، كه از يك سو بيانگر نظام ارزشي اسلام در زمينه اسباب نجات در قيامت است و ازسوي ديگر انگيزه هاي نيرومندي براي انجام اين اعمال مهم انساني و اخلاقي و اجتماعي محسوب مي شود و بدون شك الهام گرفتن از آن ها مي تواند يك انسان را به بالاترين اوج تكامل و ترتيب و افتخار برساند.

اسباب ورود به بهشت از نگاه قرآن

- ايمان و عمل صالح

نخستين چيزي كه سرمايه ي اصلي نجات و خميرمايه سعادت و كليد درهاي بهشت شمرده شده ايمان و عمل صالح است، قرآن مي گويد: «و الذين آمنو عملوا الصالحات اولئك اصحابه الجنة هم فيها خالدون(بقره 82) كساني كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند ياران بهشتند، و جاودانه در آن خواهند ماند». اين تعبير يا شبيه آن در آيات بسياري وارد شده است كه تكرار آن بيانگر اهميت موضوع و توجه خاص قرآن نسبت به آن مي باشد. به اين ترتيب قرآن پرده هاي اوهام گروهي از اهل كتاب و مقلدين آن ها را در ميان اقوام و ملل ديگر، كه تصور مي كردند مسأله نجات و ورود در بهشت براساس يك سلسله روابط، يا ضوابطي غير از ايمان و عمل صالح است، پاره مي كند، و انسان ها را براي ساختن خويش در دو بعد عقيده و عمل بسيج مي نمايد، و اتفاقاً آيه ي مورد بحث به دنبال آياتي درباره قوم يهود است كه خود را قوم برگزيده خداوند مي دانستند، و گاهي فرزندان خدا خطاب مي كردند و مي گفتند: «اگر هم نگاه كرده باشيم جز چند روزي آتش دوزخ به ما نخواهد رسيد» گوئي عهد و پيماني با خدا بسته بودند.

- تقوي و خدا ترسي

عامل ديگر، تقوي و پرهيزگاري است؛ كه در آيات فراواني از قرآن مجيد نيز روي آن تكيه شده است، از جمله در سوره ي مريم بعد از اشاره به جنات عدن و باغ هاي جاودانه ي بهشت، و بخشي، از نعمت هاي آن مي فرمايد: «اين همان بهشتي است كه ما به ارث به بندگان پرهيزگار خود مي بخشيم»(تلك الجنة التي نورث من عبادنا من كان تقياً)(مريم63). در آيات فراواني از قرآن مجيد، تقوي به عنوان كليد بهشت شناخته شده، و مي دانيم تقوي به معني خويشتن داري، و پرهيز از گناهان، و هر گونه تخلف در برابر فرمان خدا و حق و عدالت است، يا به تعبير ديگر آن حالت خدا ترسي باطني و كنترل دروني است كه انسان را از هرگونه آلودگي باز مي دارد، يعني چنان مفهوم جامعي دارد كه انجام همه ي وظائف الهي اخلاقي انساني را فرا مي گيرد. تعبير به«تلك» در آغاز آيه كه اشاره به دور است در واقع اشاره اي است به عظمت مقام بهشت، گوئي آن چنان والا است كه از دسترسي فكر و انديشه ي ما فراتر است.

3- احسان و نيكوكاري

عامل ديگري كه از اسباب مهم ورود در اين كانون بزرگ نعمت الهي است مسأله احسان و نيكو كاري با آن مفهوم وسيع و گسترده است كه در آيات متعددي به آن اشاره شده از جمله در آيه ي 85 سوره ي مائده: (فاتابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الانهار خالدين منها و ذلك جزاء المحسنين). خدا بدليل آن چه گفتند بهشتي را كه در زير آن رودهايي جاري است به آنان پاداش داد و اين پاداش نيكوكاران است».

4- جهاد و شهادت

هركس مختصر آشنايي با منطق قرآن و اسلام داشته باشد مي داند مقام مجاهدان و شهيدان در اسلام فوق العاده والا است، قرآن با صراحت وعده بهشت را به اين گروه ايثارگر داده است. از جمله در آيه 11وبه مي فرمايد: «ان الله اشتري من المؤمنين انفسهم و اموالهم بان لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعداً عليه حقاً في التوراة والا نجيل و القرآن و من اوفي بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفورالعظيم(توبه 111). «خداوند از مؤمنان جان ها و اموالشان را خريداري مي كند كه(در برابرش) بهشت براي آنان باشد(به اين گفته كه) در راه خدا پيكار مي كنند مي كشند و كشته مي شوند، اين وعده حقي است بر او كه در تورات و انجيل و قرآن آمده، و چه كسي نسبت به عهدش از خدا وفادارتر است، حال كه چنين است بشارت باد بر شما به خاطر معامله اي كه با خدا كرده ايد، و اين پيروزي بزرگي است». از آيه فوق استفاده مي شود كه نه تنها شهيدان راه خدا، بلكه پيروز مندان در جهاد نيز مشمول چنين معامله اي با خدا هستند، همين قدر كه جان خود را در طبق اخلاص گذارده و به ميدان جهاد مي آورند مصداق معامله با خدا است، و اين كه«يقتلون»(دشمن را مي كشند) مقدم بر«يقتلون»(خود آن ها شهيد مي شوند) شده است، دليل بر اين است كه هدف اصلي در هم كوبيدن دشمن است نه شهادت! بنابراين شهادت مقام والائي است كه در اين مسير عائد گروهي از سعادتمندان مي شود، اما هرگز جهاد به منظور نيل به شهادت انجام نمي شود، يا به تعبير روشن تر شهادت هدف نيست، بلكه گذر گاهي است در راه هدف.

نكته‌ها و پيام‌هاي قرآني

. قلم مي‌كوشد تا علم و معرفت را از اسارت نسيان و فراموشي رها كند و نهر زلال دانش را حياتي جاودانه بخشد. اين خلق مبارك، از بهترين موهبت‌هاي‌ الهي است كه از آب حيات ازلي سيراب گشته(2) و آن را ولايتي است ربوبي كه دانايي و آگاهي را در سلطه خود مصون مي‌دارد و از گزند غلفت صيانت مي‌بخشد.
قلم، جوهره علم را در خود نهفته دارد؛ آن زمان كه در دست انسان بصير قرار گيرد، نور هدايت را برافروزد و چون در دست دنياپيشه‌اي افتد، ظلمت ضلالت را عيان سازد. آري، قلمِ انسان‌ساز، در دستان با كفايت بنده مقربي است كه با نور «عين الله» مي‌نگرد و به الهام «سمع الله» مي‌شنود، به زيور «لسان الله» آراسته و از نيروي معنوي «يد الله» حظّي وافر برده.(3)
3. انسان به گونه‌هاي مختلفي همچون زبان و اشاره مقاصد قلبي و دروني خويش را آشكار مي‌كند و اين مهم، اختصاصي به قلم ندارد. اما تفاوت قلم با زبان در آن است كه اظهار مقاصد قلبي و آگاهي‌هاي فردي از طريق قلم، بسي ماندگارتر و حيطه اثرش گسترده‌تر مي‌نُمايد.
4. قلم از آن جهت كه بيانگر عقايد و معارف انسان و درك او از عالم هستي است، وسيله پرورش عقل و مايه شكوفايي آن نيز هست. آدمي مي‌كوشد تا براي نگارش يافته‌هاي علمي و دروني خويش، نيروي عقل خود را به كار گيرد و در نظام آفرينش تدبر و تأمل بيشتري نمايد تا اثري تأثيرگذار و يادگاري ماندگار پديد آورد. از اين رو، قلم را بايد ترجمان عقل و دل انسان و مايه شكوفايي و مانايي آن دانست. (4)
5. قلم، لباس زرين الفاظ را بر قامت بلند معاني مي‌پوشاند و نقاب از سيماي علوم عقلاني و معارف وحياني بر مي‌گيرد. نظر به همين منزلت و اهميت دلگشاي قلم و كتابت است كه خداوند رحيم در قرآن كريم به قلم و آنچه مي‌نويسد، سوگند ياد نموده است؛ «ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُون‏».(5)
اما والاترين رسالت قلم را بايد در تحرير و تقرير «كلمات الهي» دانست كه در زبان روايات اسلامي از آن به ائمه عصمت و اهل ولايت(ع) تعبير شده است؛ كلمات مطهر و كمال‌پروري كه اگر تمام درخت‌ها قلم شوند و همه درياها مركب گردند،(6) از بيان فضايل و عظايم آن ناتوان‌اند؛ «نَحْنُ الْكَلِمَاتُ الَّتِي لَا تُدْرَكُ فَضَائِلُنَا وَ لَا تُسْتَقْصَى‏؛(7) ماييم آن كلمات خدا كه فضايلمان درك نگردد و پايان نپذيريم».
6. دست تواناي «قلم»، علوم و معارف را بر صحيفه تاريخ مي‌نگارد و فرزندان زمان را ميراث‌بر ارزشمندترين آثار دوران مي‌سازد؛ چنان‌كه احاديث نوراني اهل بيت معصومين(ع) و آيات آسماني قرآن كريم، به بركت نعمت عظماي «قلم» به دست ما رسيده‌ و اين گونه، آثار گران‌بهاي بزرگان و دانشوران در معرض استفاده همگان قرار گرفته است؛ «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذي هَدانا لِهذا وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّه‏».
(8)
7. و اين سان، پروردگاري كه انسان را توان بيان داد و از خوني بسته پديد آورد و او را مشمول كرامت خويش نمود، قلم را رمز جاودانگي او ساخت و آن را وسيله كتابت اسرار و حقايق و حفظ و تعليم علوم و دقايق قرار داد.(9) پس با قدم صدق از خطوات شيطان دوري گزينيم و قلم خويش را به نهر توفيق سپاريم باشد كه به لطف رحماني، شايستگي كفالت طهارت مريمي و بهره‌مندي از انفاس قدس مسيحايي شامل حالمان گردد.(10)
زيرنويس:
1 . علق/3-4.
2 . مواهب عليه، ص 1368.
3 . اشاره به روايت قدسي است كه به حديث «قرب نوافل» معروف است: « «و كنت سمعه الّذى يسمع به، و بصره الّذى يبصر به، و لسانه الذى ينطق به، و يده التى يبطش بها». (توحيد مفضل، ص 100)
4 . انوار درخشان، ج 18، ص 210-211؛ مخزن العرفان در تفسير قرآن، ج 15، ص 193.
5 . قلم/1.
6 . لقمان/27: «وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ».
7 . الاحتجاج، ج 2، ص 454، امام كاظم(ع).
8 . اعراف/43.
9 . الامثل في تفسير كتاب الله المنزل، ج 20، ص 321.
10 . آل عمران/44: «ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُون‏»

جهان آينه ها و نشانه ه

هر چه را خوب و خوش و زيبا كند

از براي ديده ي بينا كند

يعني اگر كمي به انديشه شستوي دل فرو رويم و پنجره جان را از تيرگي گناه بشوييم در آن صورت عروس هاي هستي جلو خواهند كرد و دريچه هاي مدرسه وجود به روي جويندگان اقبال خواهد ورزيد و هنر رويداد هاي عالم صحنه و در هاي بزرگ زندگي و عبرت هاي شگفت انگيز معرفت بخش خواهد شد .

اي برادر چون بيني قصر              چونكه در چشم دلت رسته ست مو

پاك كن دو چشم را از مو و عيب      تا بيني باغ و سروستان غيب

يعني اگر عيب از ديدگان پاك شود ، صحنه هاي زيباي غيب در برابر  ديدگان آدمي آشكار خواهد شد و خداوند نشانه هايش از غياب به حضور خواهد آمد و بزرگترين تجربه هاي معنوي رخ خواهد داد .

پرده ي وسواس بيرون كن زگوش        تا به گوشت آيد از گردون خروش

گويا خروش و غوغاني در عالم به پا شده كه وسوسه هاي شيطاني راه شنيدن آواز پرندگان الهي را بسته اند و اگر كمي گوش جان از شنيدن ياوه هاي بي ثمر آزاد گردد در آن وقت نغمه هاي دلرباي علم غرق در شادماني دل افزا خواهد كرد .

چونكه نا محرم در آيد از درم       پرده در پنهان شوند اهل حرم

چونكه آيد محرمي دور از گزند     برگشايند آن ستيران روي بند

عروسان هستي روي از نا محرمان و اهل خطا و گناه مي پوشانند و هنگامي كه دل پاكيزه و شفاف مي شود و ذهن و خيال بد از حوزه روح و روان بيرون رانده مي شود آنگاه وجود خوش پنهان شده هستي دل مي برد و از راه نزديك با آدمي سخن مي گويند آنهم سخن دلگشا .

گفت ليلي را خليفه آن تويي؟      از تو گشت مجنون پريشان و غوي

از دگر خوبان تو افزون نيستي    گفت خاموش جون تو مجنون نيستي

براي راه يافتن در اين سراي راز آلود و گشودن رمز گرانبهاي درهاي بزرگ وجود بايد با دلي سوخته و نيتي پاك به بازار آمد

اول اي جان دفع شر موش كن        وانگهان در جمع گندم كوش كن

مولوي عزيز در دفتر دوم مثنوي مي گويد

مطلع شمس آي اگر اسكندري            بعد از آن هر جا روي نيكو فري

پنج هسي هست ، جز اين پنج حس     آن چو زر سرخ و اين حس ها چو مس

يعني اگر در معرض تابش آفتاب معنوي قرار گيري ، حس باطن تو شكوفا خواهد شد و بوي گيسوي يار ترا نيكو صفت خواهد كرد و لحظه هاي زندگي همه برايت ثمر بخش خواهد شد ، يعني هر قدم اين راه آموختني و حيرت انگيز خواهد شد و فقط آرمانهاي دور دراز نيست كه منتظر آن باشي بلكه در هر دمي از جهان خواهي آموخت و هر روز نو تر و با طراوت تر خواهي شد

تيز دوم  تيز دوم تا به سواران برسم                             نيست شوم نيست شوم تا بر ياران بر ياران برسم

خوش شده ام ، خوش شده ام پاره آتش شده ام          سينه بسوزم برم تا به بيابان برسم

آن شه موزون جهان عاشق موزون طلبند                       من همگي زر شده ام تا كه به ميزان برسم

هيچ طبيبي ندهد بي مرضي حب و دوا                          من همگي درد شدم تا كه به درمان برسم

طبيب و حكيم درمانگر عالم ، كيمياي خود را به روي دردمنداني كه موزون شده اند عرضه مي كند و آدمياني كه از كژي اخلاقي مي كوشند كه رهايي يابند مي توانند در بر ياران عالم بنشينند و پندهاي بزرگ بيداري دل را از زبان جلوه هاي عالم بشنوند .

تا به اينجاي كار معلوم شد اگر با دلي شفاف و روشن به جهان بنگريم او با ما بيگانگي نخواهد كرد و آينه وار نشانه هاي هدايت و پرورش دهندگي خود را به ما هديه خواهند داد هر روز اين عالم لبريز از چنين نشانه هاست .

در سوره ي اسرا خداوند مي فرمايد هم شب و هم روز از نشانه هاي ماست ، يعني زبان خداوند است كه با آدمي حرف مي زند آنگاه خداوند به همه ي سالكان مسير حقيقت و جويندگان عدالت مي گويد با كمي صبر ، ما نشانه ي شب را محو خواهيم كرد و صبح درخشان از راه خواهد رسيد كافيست با دلي بينا بنگريد و به آينده ي راه خود سخت اميدوار باشيد .

حركت ابر ها در آسمان گواه گذر عمر است و آمدن شب حكايت محدوديت كرانمدي روز است كه هر دو به ما هشدار مي دهند كه وقتمان اندك است و فرصت بسياري براي شايسته تر كردن وجودمان نداريم اگر چه حركت جويباران نيز با ما سخن مي گويند كه عمر سيل آسا مي گذرد و اندوخته ي زمان ما روز به روز كمتر مي شود در اين صورت بهتر است هر دو به بهترين كار ها اقبال ورزيم زيرا شايد فردايي در كار نباشد

بنشين بر لب جويي و گذر عمر ببين         كين اشارت از جهان گذران ما را بس است

رود خانه ها در مسير عبور خود همواره به انديشه ي دريا هستند و سنگ هاي سنگين درشتي كه بر سر راهشان قرار گرفته را دور مي زنند و با بي توجهي به آنها همچنان رو بسوي دريا بيقرار مي دوند ، حكايتي كه به ما آدميان مي گويند خود را به حاشيه هاي دلخراش بند نكنيم و به هر پديده ي بي مقدار مشغول نشويم زيرا از رسيدن به اهداف بلند باز مي مانيم

گر شوم مشغول اشكال و جواب        تشنگان را مي توانم داد آب

يكي از بهترين راه هاي آرامش روان بي اعتنايي به حوادث و ديدگاه هاي بي معني و بي ارزش است و ذهن و را به رفتار ناصواب ديگران مشغول نكردن است .

گفته اند كه كسي با سخني درشت ، ناصحيح و با فحاشي و بد زباني با داستايونسكي برخورد كرد و ايشان با تبسم و آرامش تمام در مقابل فحاشي آن شخص فقط خود را معرفي كرد . آن شخص بد اخلاق اين بار با خشم پرسيد من به تو توهين كردم و آن تو خودت را معرفي مي كني ، داستايونسكي با متانت تمام گفت : عزيزم تو خودت را معرفي كردي و من خود را معرفي كردم و با بي اعتنايي و سبكي فراخ از كنار آن مرد گذر كرد و رفت .

عوامل سقوط حكومت ها : عبرت نگرفتن از انقراض امتهاى

پند وعبرت

تفسيرش باشما

دلنوشته ها

بار الها !

به من گفتي:

روشن ترين كلمه " اميد " است.     به آن اميدوار باش.

شايع ترين كلمه " شهرت " است.   دنبالش نرو.

ضعيف ترين كلمه " حسرت " است.  آن را نخور.

حسرت انگيزترين كلمه " حسادت " است.  از آن فاصله بگير.

سركش ترين كلمه " هوس " است.  با آن بازي نكن.

تواناترين كلمه " دانش " است.  آن را فرا گير.

و ارزشمندترين كلمه " بخشش " است.  سعي خود را بكن.

پس كمكم كن تا:

هميشه به فردا اميدوار بمانم....

به دنبال شهرت نروم...

حسرت روزهاي از دست رفته را نخورم...

فاصله ام را با حسد حفظ كنم...

هوس هاي آني و زودگذر را از خود دور كنم...

هر لحظه در پي آموختن دانش باشم....

و    همواره بدون چشمداشت دستي بخشنده و سخاوتمند داشته باشم.

 آمين

سرنوشت زن

خدايا زن شدم تا بر سرم كوبند؟

خدايا زن شدم تاهر كجا ديدند لازم هست

به احساسم،به فهمم،

يا به قلبم زور گويند؟
خدايا زن شدم تا كه مرا جنسيت دوم بدانند؟

خدايا زن شدم تا كه پدر،همسر ، برادر

و از بدبختي ام مردان ديگر

مرا صاحب شوند و مالكم باشند؟

مرا زن آفريدي تا كه ناموس همين مردان نامردت شوم؟

به جرم يك نگاه پاك و ساده،عاشقانه،بچگانه

همين مردان نامردت،به نام من

به جان يكدگر افتند و جان يكدگر گيرندو

روحم را بيازارند؟

نخواهم غيرت كور و تعصب هاي بيجا را !

همين هايي كه مي گويند :  ناداني و احمق

همين هايي كه مي گويند :  صلاحت را نمي داني

همين هايي كه مي گويند : تو بنشين ساكت و خاموش

به جايت هر كجا لازم شود تصميم مي گيريم

همين مردان نامردي كه ناقص عقل خوانندم

در اوج شور ناپاك هوسهاشان،

در اوج شهوت و لذت

مرا يك همنفس دانند

زبان ريزند و از من كام گيرند!

چرا قلب مرا سرشار از احساس آفريدي؟

كه زير دست و زير پاي اين مردان نامردت شود خرد؟

نمي خواهم دگر قلبي پر از احساس و گرما را !

لطافت را به من دادي

كه روحم را به زير تلخي مشت و لگد گيرند؟

نمي خواهم لطافت را !

خداوندا ظريفم كرده اي تا آن كه جسمم را

به زير سردي باد كتك گيرند؟

نمي خواهم ظرافت را !

هراس از لكه ننگي به دامانم

مرا تا اوج بي شرمي و وحشت مي برد پيش

نمي خواهم نجابت را !

چه كارم آيد اين چشمان شهلا

چون كه بايد كور و كر باشم؟

خدايا زن شدم ،

اما نمي خواهم كه خر باشم !

خدايا زن شدم تا آن كه تعبير نگاه من

شود يك تير زهرآلود شيطاني؟

خدايا زن شدم تا آن كه تعبير نياز من به عشق

شود اميال نفساني؟

خدايا زن شدم آخر براي شستن و جارو زدن؟

زاييدن و زانو زدن؟

خدايا زن شدم تا خدمت مردان نامرد تو را گويم؟


ببين با سرنوشت زن چه ها كردي، چه ها كردي!!!

آفتاب ميشود

نگاه كُن كه غم درون ديده‌ام
چگونه قطره قطره آب مي‌شود
چگونه سايۀ سياه سركشم
اسير دست آفتاب مي‌شود
نگاه كُن
تمام هستي‌ام خراب مي‌شود
شراره‌اي مرا به كام مي‌كشد
مرا به اوج مي‌بَرد
مرا به دام مي‌كِشد
نگاه كُن
تمام آسمانِ من پُر از شهاب مي‌شود
تو آمدي ز دورها و دورها
ز سرزمين عطرها و نورها
نشانده‌اي مرا كنون به زورقي
ز عاج‌ها، ز ابرها، بلورها
مرا ببر اميد دل‌نواز من
ببر به شهر شعرها و شورها
به راه پُر ستاره مي‌كشاني‌ام
فراتر از ستاره مي‌نشاني‌ام
نگاه كُن
من از ستاره سوختم
لبالب از ستارگان تب شدم
چو ماهيان سرخ‌رنگ ساده دل
ستاره‌چين بركه‌هاي شب شدم

چه دور بود پيش از اين زمين ما
به اين كبود غرفه‌هاي آسمان
كنون به گوش من دوباره مي‌رسد
صداي تو
صداي بال برفي فرشتگان
نگاه كُن كه من كجا رسيده‌ام
به كهكشان، به بيكران، به جاودان

كنون كه آمديم تا به اوج‌ها
مرا بشوي با شراب موج‌ها
مرا بپيچ در حرير بوسه‌ات
مرا بخواه در شبان دير پا
مرا دگر رها مكُن
مرا از اين ستاره‌ها جدا مكُن
نگاه كُن كه موم شب به راه ما
چگونه قطره قطره آب مي‌شود
صراحي سياه ديدگان من
به لاي‌لاي گرم تو
لبالب از شراب خواب مي‌شود
به روي گاهواره‌هاي شعر من
نگاه كُن
تو مي‌دمي و آفتاب مي‌شود
                                                                                               فروغ فرخ‌زاد
                                                                                    از مجموعۀ «تولدي ديگر»

آفرينش انسان چگونه دلالت بر علم و قدرت بى پايان خداوند دارد؟