صحيفه كامله سجاديه
كتاب صحيفه سجاديه، مجموعه اي از دعاها و مناجات امام چهارم شيعيان، زين العابدين علي بن الحسين حضرت سجاد عليه السلام است. مجموعه اين ادعيه در دو صحيفه موجود است. يكي صحيفه صغير كه نزد فرقه زيديه معتبر است و شيعه اماميه، آن را صحيفه ناقصه مي داند و ديگر، صحيفه كبير، كه با نام صحيفه كامله سجاديه مي باشد. صحيفه كامله سجاديه، در بين منابع اوليه تعاليم حيات بخش اسلام، بعد از قرآن كريم و نهج البلاغه اميرالمومنين علي (ع)، مجموعه با عظمت و ميراث گرانبهائي است. اين صحيفه بطور تواتر از سه طريق شيعه اماميه، طايفه زيديه و فرقه اسماعيليه از امام چهارم رسيده و از آن زمان تاكنون هميشه انيس و مونس صاحبدلان و راهنماي ارباب معرفت بوده است.
ساختار و تقسيم بندي صحيفه
صحيفه كامله، شامل 54 دعا و مناجات، از علوم و معارف اسلامي است.
اينها اگرچه در قالب دعاست ولي در لابلاي آن، هر يك وسيله اي براي آشنايي
با وظايف اهل ايمان در زندگي مي باشد كه به آساني، همه را در راه تكامل و
پيشرفت عقايدش، ياري مي كند. صحيفه در چند بخش است:
1- در حمد و ثناي خدا و پيامبرش و صلوات بر حاملان عرش و مومنين و ....
2- دعاهاي انسان براي خود، دوستان، نزديكان، فرزندان، والدين، همسايگان و مرزبانان....
3- دعاي انسان در صبح و شب، در سختي ها، در آمرزش گناهان، در التجاء به خدا، در طلب حاجت ها.
4- دعاي انسان در موقع بيماري، هنگام پيشامدهاي ناگوار، در تنگي روزي، در اداي قرض، در موقع مرگ.
5- دعاي انسان در نماز شب، توبه، شكرگزاري، بخشش و عفو، در طلب خير و نيكي.
6- دعاي انسان در ايام ماه مبارك رمضان، روز جمعه، عيد فطر، روز عرفه، عيد قربان و عيد فطر و موقع هلال ماه.
7- و در نهايت مناجاتي ديگر در هر مشكل و مهم و مسائل مختلف.
و به نوعي ديگر مي توان دعاهاي صحيفه را به سه بخش تقسيم كرد:
الف: نيايش هاي عبادي و عرفاني
ب: دعاهاي تظلم و تقاضا
ج: نيايش هاي تعليم و تعهد
ويژگي ممتاز صحيفه
اين كتاب به انجيل اهل بيت و زبور آل محمد معروف است. بعضي
دانشمندان هم «اخت القرآن» گويند. ويژگي اش اينست كه اگرچه در موضوع دعا و
نيايش، مطرح شده ولي تمام مطالب آن، برمدار راز و نياز و عرض حاجت نيست،
بلكه شامل بسياري از حقايق علوم آلي و نظري و قوانين و احكام شرعي و مسائل
بسيار حساس سياسي و اجتماعي و تربيتي و اخلاقي است كه در شكل و قالب دعا،
مورد توجه امام (ع) قرار گرفته است.
علت تدوين صحيفه
دوره امامت و زندگي علي بن الحسين امام چهارم عليه السلام كه در
نيمه دوم قرن اول هجري، در تاريك ترين دوران ظلم و استبداد حكومت آل
ابوسفيان و اولاد مروان (بني اميه) مي گذشت، بخصوص كه بعد از شهادت پدر
بزرگوارش حسين بن علي (ع)، امام سجاد در شرايطي سخت و اختناق آميز، دائما
زير نظر جاسوسان حكومت بود و هر گونه ارتباط مستقيم با دوستان و اطرافيانش
از او سلب شده بود، در اين موقعيت، ادعيه و مناجات آن حضرت كه خود، امام
معصوم و انسان كامل بود، چشمه جوشاني شد در بيان معارف دقيق و اصيل اسلام و
تشيع و آثار اين ادعيه، درس و تعليم و تربيت مسلمين و شيعيان جهان گرديد.
از همين رو، اين صحيفه نه تنها بصورت دعا، بلكه به عنوان كتابي علمي و
اعتقادي و اجتماعي و تربيتي و سياسي، و به تعبيري كتابي فلسفي و عرفاني و
كلامي درباره جهانشناسي، خداشناسي و انسان شناسي در آمد و اين صحيفه مبارك،
پناهگاهي براي حفظ اسلام و نشر مكتب شيعه شد.
تواتر صحيفه سجاديه
صحيفه كامله سجاديه، از متواترات مي باشد و هيچ شك و شبهه اي نيست
كه نسبت اين صحيفه الهيه به حضرت امام زين العابدين، حضرت سجاد مي باشد و
از زمان حضرت باقر تا به حال، آن را دست به دست و زبان به زبان، روايت
كرده اند. صحيفه از طريق فرقه زيديه متواتر است و ديده شده كه بعضي از
بزرگان اين طايفه، در حوزه مقابله صحيفه، با منتهاي خضوع و تعظيم بودند.
ادعيه صحيفه كامله بنابر روايت جعفربن محمد حسني كه در خود صحيفه ذكر شده
است، 75 دعا بوده كه راوي آن، متوكل بن هارون از اصحاب امام جعفر صادق
عليه السلام است و مي گويد: از من 11 دعا ساقط شده و من 64 دعا را روايت
مي كنم، ولي امروزه مي بينيم كه تعداد ادعيه در صحيفه 54 دعاست. بنابراين
از اصل صحيفه 21 دعا افتاده است. خوشبختانه بزرگان علم و حديث، كوشش كردند
تا آن ادعيه را پيدا كنند و به صحيفه ملحق نمايند و همين كار نيز شد و
البته به عنوان ملحقات، نه به عنوان ادخال در ميان خود ادعيه، تا در عين
دعاهاي آن دخل و تصرفي نشده باشد. اولين ملحقاتي كه براي صحيفه گردآوري
شد، اضافاتي بود كه شيخ محمد تقي بن صوفي مظفر زيابادي قزويني شاگرد شيخ
بهائي انجام داد و بعد اين جمع آوري و ملحقات، به عنوان صحيفه ثانويه
سجاديه (تدوين شيخ حرعاملي صاحب وسائل الشيعه) صحيفه ثالثه سجاديه (تدوين
ميرزا عبدالله افندي صاحب رياض العلماء، صحيفه رابعه سجاديه (تدوين ميرزا
حسين نوري صاحب مستدرك الوسائل) صحيفه خامسه سجاديه (تدوين سيد محسن امين
عاملي صاحب اعيان الشيعه) و صحيفه سادسه سجاديه (تدوين شيخ محمد صالح
مازندراني) انجام شده است.