دانستنيها ي قرآن
سجده هاي قرآن
در قرآن مجيد پانزده آيه سجده دار وجود دارد كه بعد از شنيدن يا خواندن چهار آيه آن سجده واجب مي گردد، و بر يازده آيه ديگر سجده مستحبي است .
سجده هاي واجب
1- آيه 15 سوره سجده (الجُرُزْ و يا اَلْمَضاجِعْ)
2- آيه 37 سوره سجده (فصلت)
3- آخرين آيه سوره نَجم
4- آخرين آيه سوره عَلَقْ.
سجده هاي مستحب
1- آخري آيه سوره اَعْراف 2- آيه 48 سوره نَحْل 3- آيه 58 سوره مَرْيم 4- آيه 77 سوره حَجْ 5- آيه 25 سوره نَمْل 6- ايه 21 سوره اِنْشقاقْ 7- آيه 15 سوره رَعْد 8- آيه 107 سوره اَسري 9- آيه 18 سوره حَجْ 10- آيه 60 سوره فُرقان 11- آيه 24 سوره (ص)
گردآوري و نگارش قرآن در زمان حيات پيامبر(ص)
پيامبر اسلام (ص) ــ به منظور صيانت نصوص قرآني ــ علاوه براستمداد از نيروي حـافظه مـردم دستـور داد قرآن را بنويسند، وآنا نكه دست اندركار نگارش قرآن بودند به "كتـّاب وحـي" نا مبردار بوده اند.
شمار اين نويسندگان وحي به چهل و سه و يا چهل و پنج نفر بالغ مي گردد كه در زمان پيامبر اسلام (ص) به كتابت وحي اشتغال داشته اند.
لازم به ذكر ست كه پنج نفر از كاتبان وحي كه عبارت بودند از:
علي بن ابيطالب و زيد بن ثابت و عبدالله بن مسعود و معاذ بن جبل و اُبّي بن كعب بيشتر افتخار حضور پيامبر را داشته اند و حضرت علي (ع) سرپرست و ناظر آنان بوده است.
گرد آوران قرآن
كساني كه به گرد آوري قرآن در زمان رسول اكرم (ص) اقدام كرده اند عبارتند از:
علي بن ابيطالب (ع)
معاذ بن جبل
زيد بن ثابت
اُبَّي بن كعب
ابوزيد ثابت بن زيد بن نعمان
اولين گردآورنده قرآن
دراينكه چه كسي پس از وفات رسول خدا (ص) به جمع وتدوين قرآن وترتيب سُوَرآن قيام كرد ــ ازنظر محققان اهل سنت ــ اختلاف نظر وجود دارد. ولي آنچه علماء شيعه و اهل سنت اظهار كرده اند، و مي توان ضمن آن به قدر متيقّن (به طور يقين) و جامعي دست يافت، اين است كه اميرالمؤمنين علي (ع) آغازگر تدوين قرآن بر حسب وصيت و سفارش پيغمبراكرم (ص) پس از رحلت آن حضرت بوده است.
سيوطي مي نوسيد: "از طريق ابن سيرين نقل شده است كه گفت: علي (ع) هنگامي كه پيامبر(ص) رحلت نمود، فرمود: سوگند ياد كردم كه رداء برنگيرم جز براي نمازجمعه تا آنگاه كه قرآن را جمع آوري نمايم، و درنتيجه موفق به جمع قرآن شده ام."
سپس سيوطي پس از نقل اين روايت، اضافه مي كند:"پس از بيعت مردم با ابي بكر، علي (ع) در خانه خود نشست. به ابي بكرگفتند: علي (ع) نمي خواهد با تو بيعت نمايد. ابي بكر، شخصي را نزد آن حضرت فرستاد، و به اوگفت: آيا بيعت با مرا مكروه مي داري؟ علي (ع) فرمود: من ديدم كه در كتاب خداوند (يعني قرآن) چيزها يي افزوده مي شود. پس با خود گفتم كه جز براي نماز، ردا برنگيرم تا قرآن را جمع آوري كنم. ابي بكرگفت: كار شايسته اي را انجام داده اي."
نظر عدهاي ازمحدثان و محققان برآنست كه مصحف علي (ع) به عنوان سپرده امامت به فرزندش امام حسن مجتبي (ع) رسيد و به تدريج به همان عنوان "ميراث امامت" از امامي به امام ديگرمنتقل گشت، كه سرانجام در اختيار آخرين و دوازدهمين امام شيعه قرار گرفت كه پس از ظهورخود، آن را به مردم ارائه خواهند نمود.
جمع آوري قرآن درزمان خلفا
پس از رحلت پيامبر اسلام (ع) چون عده زيادي از قاريان و حافظان قرآن در جنگ يمامه (از نواحي شرق حجاز) كه با مُسلميه كذّاب صورت گرفت، به شهادت رسيدند، ابوبكر به زيد بن ثابت سفارش جمع آوري قرآن را داد و در زمان عثمان به لحاظ اينكه قاريان بيشتر متكي به حافظه خود بودند و به دليل فتح سرزمينهاي جديد و مسلمان شدن مردم آن سرزمينها كه زبان غيرعربي داشتند.اختلاف در قرائت به وجود آمد و چـون قرآن بدون نقطه و حركات و با خط كـوفي نوشته مي شد، قرائـت آن براي همه ميسّر نبود، در سال30 هجري عثمان دستور داد، شورائي مركب از 12 نفر از قريش و انصار با نظارت زيد بن ثابت تشكيل شود و با مراجعه به نسخه هاي قرآن موجود در شهرهاي مختلف و تطبيق آنها با قرآني كه عثمان از حفصه همسر پيامبر گرفته بود، مجدداً قرآن را با كمال دقت با خط كوفي بنويسند. و بدين ترتيب عثمان مسلمين را بر يك قرائت وادار نمود و قرآنهاي موجود امروز همان است كه از روي نسخه عثمان گرفته اند. و يك نسخه از قرآن نامبرده در كتابخانه ملي پاريس مـوجود است. درنتيجه مي توان گرد آوري قرآن را به سه دوره مشخص تقسيم كرد:
1- زمان پيامبر اكرم (ص)
2- دوره ابوبكر
3- دوره عثمان
نوشت ابزاري كه معمولاً درابتدا آيات قرآن را برآن مي نوشته اند
1- اَقْتاب: درآن زمـان معـمولاً چوبهايي مي ساختند كه تقـريباً پهن و صاف باشد، و آن را جهت سـوار شدن بر پشت شتران مي گـذاشتند. اين چوبها به جهت قسمت صاف و مناسبي كـه داشت، گاهـي جهت نوشتن مطالب گوناگون از جمله بعضي از آيات قـرآن بـه كـار مي رفته است كه اينگونه چـوبها را اَقتـاب مي گفته ا ند.
2- اَكْتاف: جمع "كِتْف" به معناي استخوان شانه است در آن ادوار نيز گاهي اين استخوانها را به گونه اي قرار مي دادند كه پس از خشك شدن آماده براي نوشتن باشد.
3- حَريرْ: نـوعي پارچه بوده است كه به جهت دوامي كه داشته، آيـات قـرآن را روي آن مي گذاشتند.
4- رَق: نوعي برگ سفيد يا پوست نازك و لطيفي بوده كه از آن جهت كتابت قرآن استفاده مي كرده اند.
5- سِجِلْ: اين كلمه به معني عهدنامه وكتيبه است كه قضات صورت دعاوي و احكام شرعيه را برآن مي نوشتند.
6- صُحُف: اين هم يك نوع برگ نازك بوده كه جهت نگاشتن و نويسندگي مفيد و روي آن كتابت ميكرده اند.
7- عَسَبْ : اين لغت به معناي چوب درخت خرما ست،كه داراي برگهاي پهن و مناسبي بوده است و جهت كتابت آيات و موارد ديگر از آن استفاده مي كرده اند.
8- قِرطاسْ: اين واژه به معناي كاغذ است در آن ايام لوحه هايي ازكاغذ وجود داشته كه در نگارش آيات خدا از آنها استفاده مي كرده اند اين لغت در قرآن نيز آمده است.
9 - قَـلَمْ: اين كلمه در چهار آيه از سُوَر قرآن بيان گشته و از آنجا كه وسيله مهمي درآموزش و آموختن علوم و شناساندن هستي و جهان آفرينش است، خداوند تبارك و تعالي آن را با اهميت شمرده و حتي به آن سوگند خورده است و سوره اي از سور قرآن را نيز به آن اختصاص داده است.
10- مِداد: اين لغت نيز بيانگر نوعي نوشت ابزار است به معني مركـّب كه در قـرآن نيز ذكـر شده است.
نامهاي قرآن
بعضي از دانشمندان بيش از 90 نام براي قرآن ذكركرده اند.
سيوطي به نقل از كتاب "البرهان" زركشي مي نويسد: قاضي شيذله پنجاه و پنج نام براي قرآن ياد كرده است كه عبارتند از:
كِتابْ، مُبينْ، قُرآن، كَرِيمْ، نُور، هُدي، رَحْمَةْ، فـُرْقانْ، شِفاءْ، مَوْعِظَة، ذِكْر، مُبارَك، مَرفُوعَة،عَلـِّيٍ، حِكْمه، حَكيمْ، حَبْل، مُطَهَّرة، صِراط، مُستَقيم، قَيّم، قَوْل، فَصْل، نَبَأ، اَحْسَنَ الْحَديثْ، مَثاني، مُتَشابِه، تَنْزيلْ، رُوح، وَحي، عَرَبّي، بَصائِر، صُحُف،بَيانْ، عِلم، حَقّ، مُكـَرَّمَة، هادي، عَجَب، تَذْكِرَة، عُروَةُ الْوُثـْقي، صدقْ، عَدْل، اَمْر، مُنادي، بشْري، مَجيد، زَبُور، بَشير، نَذيْر، عَزيز، بَلاغْ، قـِصَص، كـَلامْ و مُهَيْمِنْ.
قرآن دركلام معصومين (ع)
1- عظمت قرآن:
قالَ رَسُولُ الله (ص): "فَضْلُ الْقُرآنِ عَلي سائِرِ الْكَلامِ كَفَضْلِ اللهِ عَلي خَلْقِهِ"
رسول خدا (ص) فرمود: برتري قرآن بر ساير سخنان، مانند برتري خداوند است بر بندگانش.
2- تعليم و تعلّم قرآن:
قالَ رَسُولُ الله (ص): "خِيارُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرآنَ وَ عَلَّمَهُ"
رسول خدا (ص) فرمود: بهترين شما كساني هستند كه قرآن آموخته و به ديگران تعليم مي دهند.
3- نگاه كردن به كلمات قرآن:
قالَ رَسُولُ الله (ص): "اَلنَّظَرُ فِي الْمُصْحَفِ مِنْ غَيْرِ قِراءَةٍ عِبادَةٍ"
رسول خدا (ص) فرمود: نگاه كردن به صفحات قرآن (حتي بدون خواندن آن) عبادت است.
4- قرآن خواندن جوان:
قالَ الصّادق عَلَيْهِ السَّلامْ: "مَنْ قَرَأَ الْقُرآنَ وَ هُوَ شابٌّ مُؤْمِنٌ، اِخْتَلَطَ الْقُرْآنُ بِلَحْمِهِ وَ دَمِهِ"
امام صادق (ع) فرمود: كسي كه قرائت قرآن كند در حالي كه جوان با ايمان باشد قرآن با گوشت و خونش آميخته مي شود.
5- تأثير قرآن خواندن:
قالَ رَسُولُ الله (ص): "اِنَّ الْقُلُوبُ تَصْدَءُ كَما يَصْدَءُ الْحَديدُ فَقيلَ يا رَسولُ اللهِ ما جَلاءُها، قالَ: تَلاوةُ الْقُرْآنَ وَ ذِكْرُ الْمُوْتِ"
پيامبر (ص) فرمود: به درستي كه دلها زنگ مي گيرد، آنچنان كه آهن زنگ مي گيرد، عرض شد يا رسول الله (ص) جلاي آن با چيست؟
فرمودند: تلاوت قرآن و ياد كردن مرگ است.
6- عمل به دستورات قرآن:
قالَ رَسُولُ الله (ص): "ما امَنَ بِالْقُرآنِ مَنْ اِسْتَحَلَّ مَحارِمَهُ"
پيامبر (ص) فرمودند: ايمان نياروده است به قرآن كسي كه حلال بداند چيزهاي را كه قرآن حرام كرده است.
7- تلاوت قرآن در خانه:
قالَ النَّبُي (ص): "نَوِّرُوا بُيُوتِكُمْ بِتِلاوَةِ الْقُرآنَ وَ لا تَتَّخِذُوها قُبُوراً كَما فَعَلَتِ الْيَهُودُ وَ النَّصاري، صَلُّو فِي الْكَنائِسِ وَ الْبِيَعِ وَ عَطَّلُوا بُيُوتَهُمْ فَاِنَّ الْبَيْتَ اِذا كَثُرَ فيهِ تَلاوَتُ القُرْآنِ كَثُرَ خَيْرَهُ وَ التِّسَعَ اَهْلُهُ وَ اَضاءَ لِاَهْلِ السَّماءِ"
پيامبر گرامي (ص) فرمود: نوراني كنيد خانه هاي خودتان را با تلاوت قرآن و آن را قبرستان قرار ندهيد كما اينكه يهود و نصار كردند، نماز در كليساها و (كنيسه ها) خواندند و خانه هاي خود را معطل گذاشتند، پس به درستي كه اگر زياد شود تلاوت قرآن در خانه اي خير و وسعت براي اهل آن زياد مي شود و مي درخشد و به اهل آسمان نور مي دهد، آنچنان كه ستاره هاي آسمان به اهل زمين نور مي دهد و مي درخشد.
8- فهم و درك قرآن:
قالَ عَليٌ (ع): "مَنْ فَهِمَ الْقرآنَ فَسَّرَ جُمَلَ الْعِلْمْ"
علي (ع) فرمود: هر كس قرآن را بفهمد تمام علوم را تفسير مي كند. (در قرآن به تمام علوم اشاره شده است).
9- احترام قرآن:
قال رَسولُ الله (ص): "مَنْ وَقَّرَ الْقُرآنَ فَقَدْ وَقَّرَاللهَ وَ مَنْ لَمْ يُوقَّرَ الْقُرآنَ فَقَدْ اسْتَخَفَّ بِحُرْمَةِ اللهِ، حُرْمَةُ الْقُرْآن عَلَي اللهِ كَحُرْمَةِ الوالِدِ عَلَي الْوَلَدْ"
رسول خدا (ص) فرمود: كسي كه از قرآن تجليل كند، از خدا تجليل كرده و كسي كه قرآن را تجليل نكند به حريم خدا اهانت كرده، حرمت و قدر قرآن نزد خدا مانند برتري پدر بر فرزند است.
10- كساني كه قرآن را به زحمت ياد مي گيرند:
قالَ الصّادق (ع): "اِنَّ الَّذي يُعالِجُ الْقُرآنَ وَ يَحْفَظَه بَمِشّقةٍ مِنْهُ (قِلَّة حِفْظٍ) لَهُ اَجْرانْ"
امام صادق (ع) فرمود: كسي كه كشش حافظه اش كم است و با مشقت قرآن را فرا مي گيرد دو اجر دارد.
11- قرآن و عترت:
قالَ رَسولُ اللهِ (ص): "اِنّي تارِكٌ فيكُمُ الثَّقَلَينِ: كتِابَ اللهِ وَ عِتْرَتي اَهْلَ بَيْتي لَنْ يَفْتَرِقا حَتّي يَرِدا عَلَيَّ الْحَوضْ"
رسول خدا (ص) فرمود: من در ميان شما دو چيز سنگين و (گرانبها) به يادگار مي گذارم: كتاب خدا و اهل بيت من از هم جدا نمي شوند، تا با من نزد حوض كوثر ملاقات كنند.